د:-تفریحات وسرگرمی وتغییرات -ازقدیم تفریحات بچه ونوجوانان همان بازیهای محلی مثل تشله بازی -جوز بازی -وجنت بازی وغیره بوده است که در بخش دیگری شرح داده شده است اما تفریحات بزرگترها شب نشینی وآتشانی ونیز مراسم سیزده بدر ودربعضی مواقع بمناسبت عروسی وغیره دایره رقص ودهل بوده ویا رفتن به امام زاده های محل های خارج از خراشاد وگاهی هم بافندگی وصنایع دستی واما امروزه بچه ها بیشتر به کامیوتر وبازیها یآن روی آورده اند وبزرگترها به همان مراسم شب نشینی تاحدودی ادامه می دهند ومراسم سیزده بدر را ترک نکرده اند و به امام زاده ها سر میزنند ودر مراسم عزادار یوشادی هم شرکت می کنند .

2تفریحات داخل خانه برای بانوان بیشتر همان بافندگی فرش وکرباس بافی وصنایع دستی است ومردان بعضیها در کار قالیبافی دستی دارند وتعدای هم به نجاری میپردازند

3-آوقات فراغت : بیشتر این مردم اگر فراغتی داشته باشند که ندارند بیشتر به همان مراسم مهمانی وشب نشینی وگاهی به کتاب خوانی می پردازند ودر مراسم شادی چون عروسی ها وخنته سوری شرکت می کنند وگاهی هم مثل روز سیزده بدر به دامن طبیعت می روند از قدیم الایام این مردم روز چهارده نوروز را هم به محلی در دوکیلومتری خراشاد بنام تاجکوه یا طشت کوه می رفته اند وروز را در آنجا می گذرانده اند وزنان مشکل گشا می خوانده اند ومردان هم بعضی ها تخم مرغ بازی می کرده اند ولی چند سالی است که این مراسم هم برگزار نمی شود وتعداد بسیار کمی در آن شرکت می کنند

4:تفریحات سالم -تفریحات سالم این مردم همان است که درقسمت قبل گفته شد ومضاف بر آن باید از کارکردن در مزرعه وپیاده روی نیز نام برد وتفریح ناسالم در میان این مردم دیده نمی شودمگر بندرت .

فضای تفریح در این روستا همان باغهای سر سبز وپر از درختان توت وگردواست که بیشتر از سایه آن وازمیوه آن استفاده می کنند واز هوای مطبوع روستا لذت می برند اگر فراغتی دست دهد که امروزه کمتر دست می دهد کنار قنات روستا نیز مایه آرامش این مردم است بویژه که قبرستان قدیمی روستا هم در جوار آن است وسر قبر مردگان واموات رفتن هم خود یک رسم زیبا ویک نوع تفریح نیز می باشاد -در اینروستا از قهوه خانه خبری نیست واگر کسی اهل قهوه خانه یا سینما باشد به شهر بیرجندمی رود در آنجا از این نوع تفریح بهره مند می شود بجهها ونوجوانان هم از همان بازیهای فوتبال ووالیبال در مدرسه ویا در میدان روستا بهره مند میشوند کوچه های این روستا باریک است وفضایی برای تفریح ندارد مگر بازی تشله بازی که در کوچه های خاکی بر گزار می شود .این روستا رودخانه اش خشک است وتنها در ایام عیدنوروز ممکن است چند جوی اب از مسیر رودخانه جاری گردد وگاهی هم در اثر باران برای چند ساعتی مقداری سیل جاری گردد وغیراز آن درتمام سال رودخانه خشک است وآبی در آن جاری نیست

واماامام زاده ایی که مردم این روستا بدان سر می زنند .عبارتند از مزار بی زینب خاتون در روستای کاهین ومزار سید علی در مسیر بیرجند -نهبندان ومزار محمود آباد وونیز مزار شاه سلیمان علی که با این روستا فاصله ای طولانی دارد .

ساختار قدرت :دراین روستا قدرتی بنام مالک ومستاجرویا رعیت وجود نداشته که در اصلاحات ارضی تغییر کرده باشد واصولا زمینها آنقدر کوچک است که قدرتی به عنوان زمینداران ویا مالکان با خان وجود نداشته وندارد وتغییری هم شامل مردم این روستا در این زمینه نشده است.چندسالی است که در بیابان پایین تر از خراشاد که قبلا بایر بوده است زمینها را تبدیل به زمین کشاورزی کرده اند واخیراهم شورای روستا در این قسمت تحت عنوان دشت خراشاد زمینه را با عنوان قطعات مسکونی به افراد داوطلب ساخت وساز واگذار می کند.

بخش ششم -ساختار اقتصادی ده :....3-باغداری :باغهای این روستامساحت آن از 500متر تا 2000 مترمربع بیشتر نیست ودر آن درختان توت وگردو وگیلاس

وجود دارد که توت خشک آن قابل توجه وعرضه به بازار است وگردوی آن هم به مصرف داخل خانواده می رسد ومقداری برای فروشه بازار عرضه می شود واماگیلاس آن زیادنیست وفروش کردو هم در آمد زیادی ندارد که بتوان روی آن حساب باز کرد ولی در مجموع گردوی این روستا منبع در آمدی برای آهالی می باشد .وبعضی میوه های دیگر چون هلو آلبالو وبهوزرد آلو هم به مقدار کم در این باغها بثمر می رسد ولی منبع در آمد نیست وبیشتر به مصرف خانواده ها می رسد والبته درزمینهای کشاورزی زعفران به عمل می آید که برداشت آن زحمت زیادی دارد ومنبع در آمدی هم برایکشاورزان است

ب:عوامل تولید :زمینهای این روستا چون در منطقه ی کوهستانی واقع شده است وسعت زیادی ندارد وبیشتر بصورت خرده مالک است ومحصولات آن کندو وجو سیب زمینی وهویج محلی وشلغم وکمی چغندر محلی است که بیشتر مصرف خانواده می شود واز آن در آمدی قابل توجه بدست نمی آید وپس از فوت یک مالک بناچار زمنها بین وارثین تقسیم می شود واصلاحات ارضی در این روستا وجود نداشته که تغییری در این مورد بوجود آمده باشد .

2-تقسیم آب -آباین روستا اب قنات است که به 12 سهم تقسیم می شود وهر شهم آن که برابر با

یکشبانه روز یعنی 24 ساعت است وهرساعت آب قنات برابر است با دوونیم (2/5) فنجان آب ومجموع آب 12روز که مدار گردش آب است برابر استبا 720 فنجان آب روستا و12 سهم آب که اینبا به همان شیوه ی سنتی صرف زمینهای کشاورزی می شود وآب آشامدنی منازل از منبع آب وواز محلی دیگر تامین می کردد ودر حوالی خراشاد یک دوسالاست مقداری ازمینه را یک نفر خریده است وپس از تسطیح آن تبدیل به باغ نموده است واز شیوه یآب یاری قطره ای استفاده می کند که اب آن هم باید زشهرخریداری وبا تانکر به محل برده شود پس در آب هم تغییراتی صورت نپذیرفته است که بتوان از آن نام برد چون اصلاحات ارضی شامل این روستا نشده است .روشهای تولید در خود روستا همان شیوه های سنتی ودستی وبیل وکلنگ.کاو آلاغ است ودست کار گرکباید زمین رازیر وروکند .در ضمن در حوالی این روستا تعدادی مرغداری وجود دارد که تعدادیاز افراد را هم در آن بکار گرفته است وتولید مرغ وتخم مرغ در آن در آنجاری وساری است واخیرا دردودهه ی قبل مقداری از زمینهای دوسه کیلمتر زیر پای روستاراکه بایر بوده است به زمین کشاورزی تبدیل نموده ا احیا کرده ان ودر آن قسمت هم چند مرغداری وگلخانه ایجاد کرده اند وقراست دراین محل که دشت خراشاد نام کذاشته اند زمین مسکونی هم به افرادواگذار شود ازدونوع کود حیوانی وکود شیمیایی در کشاورزی استفاده می شود واز سموم دفع آفات نباتی هم برای اشجار در این روستا استفاده می گردد .

رفت آمد مردمبه شهربیرجند از خراشاد تا سه سال قبل با اتوس محل انجام می شده است اما به علت ماشین دار شدن مردم وفراوانی وسایل نقلیه ی شخصی خط اتوس به شهر وبالعکس تعطیل گشته ومروم با ماشینهای شخصی ویا تاکسی تلفنی رفت وآمد می کنند.---باسلام به همه ی شماکاربران خوب جهان
.برعکس همه ی آنهایی که از روز اول مدرسه تنها از گریه ها ی خود می گویند.من می خواهم ا ز خوشحالی روز اول مدرسه بگویم :یکی از روزهای دهه ی اول آبان ماه سال 1343 شمسی بودودریک بعد از ظهرآفتابی مادرم(که خدا رحمتش کناد )با زن همسایه در پشت بام مسجد روستا -که در کنار خانه ی ما واقع شده بود .مشغول  جمع وجور کردن گندم های شیرزده بود که معمولا برای غذای زمستان آماده می کردند ومن هم که دوسه روزبودبه جهت تما م شدن قالین بیکار بودم تا قالین بعدی برای بافت آماده وسر کار روی دار قالین بافی کشیده شود ومن به کارخانه باز گردم درآن بعد ظهر آفتابی با یک بچه ی دیگر درکنار مادرم مشغول بازی گوشی ودوندگی بر اطراف گنبذ مسجد بودیم که نا گهان صدای بوق یگ ماشین جیپ روسی چادری توجه ما را به خود جلب کرد با عجله به سمت ماشین رفتیم که سه نفر آز آن پیاده شدند وبعد از سلام وعلیک با یک نفر از مردم روستابه سمت خانه های ده روانه شدند تا دوری در کوچه های روستا بچرخند وقدم زنند وراهنما ده را به سپاه دانش تازه از شهر رسیده معرفی کند .من به پشت بام مسجد بر گشتم ودیدم یکی از مردان ده که فرزندش در کلاس ششم ابتدایی درروستا ی مجاور درس می خواندبرای مادرم تعریف می کرد ومی گفت چند روزپیش به شهر رفته بودم در شهر می گفتند : می خواهند برای تما م روستاها معلم مجانی بفرستند تا بچه ها را با سواد کنند.اوادامه داد : اقای بهنیا کارمند اداره ی ثبت اسنادبیرجند به همراه یک معلم (سپاه دانش ) ویک راهنمااز شهر آمده اند تا ده را به معلم نشان بدهند .خیلی خوب است کاش چند سال قبل این معلم ها را می فرستادند تا ما هم بچه های مان را به روستای خراشاد برای درس خواندن نمی فرستادیم.من که ازشنیدن حرفهای حاجی غلامرضا ذوق زده شده بودم در پوست نمی گنجیدم چون از دست استاد قالی باف که هرروز مرا کتک می زد دلم خون بود وحالا می توانستم به بهانه ی رفتن به مدرسه از کار قالیبافی سربازنم واز دست استاد راحت شوم ونفس تازه ای بکشم .دقایقی طول کشید تا سپاه دانش وراهنمای تعلیماتی وآقای بهنیا در کوچه های روستا چرخی زدند وبه میدان ده با ز گشتند و با یک مرد ازاهالی روستا کمی صحبت کردند وبعد سپاه دانش را به باغ آقای بهنیا بردند وبه برزگر باغ سپردند تا شب از او پذیرایی کندوراهنما ی سپاه دانش وآقای بهنیا-خداوند هردوراغریق رحمت خودگرداند- به شهربا همان ماشین باز گشتند.من هم شناسنامه ام را از مادرم گرفتم که صبح برای رفتن به مدرسه آماده باشم وآن شب از شادی خوابم نمی برد .خلاصه.فرداصبح شد وما در کنارجوی آبی که ازکنار میدان روستا واز میان خانه های ده می گذشت آب بازی می کردیم ومادرم داشت لباس می شست ودوسه مرد هم در میدان ده منتظر بودندکه سپاه دانش با لباسهای مرتب واطوزده حدود ساعت 7-30 بامدادبه میدان ده آمد وبعد از سلام وعلیک واحوالپرسی بادومردی که آنجا آماده بودند.حرفهایی زد ومعلوم شد که باید از مردم روستا با صدای بلند دعوت کنند تا شناسنامه های فرزندان مدرسه ای خود را بیاورند تا سپاه دانش اسم آنها را در دفترثبت کند وبه شهر برود وبرای آنها کتاب وقلم ودفتر وغیره تهیه کند وبهروستابر گردد .یک نفر با صدای بلند جارزد وفریادزد : اهای مردم ده شناسنامه های بچه های خود را بیاورید تا اسم آنها رابرای مدرسه بنویسند ویک نفر برداشت وگفت کو؟بچه ای که به مدرسه برود همه پشت کار قالیبافی هستندوکسی بچه نمی دهد که به مدرسه برود ومرد دیگری که حاجی محمد نام داشت وشوهر عمه ام بود، گفت:این بچه واشاره به من کرد ومن هم که خیلی ذوق مدرسه رفتن داشتم وودوازده سال وهفت ماه هم سن من بودپریدم توی خانه ی خود وشناسنامه ام را فورا آوردم  وبه دست شوهر عمه ام دادم تا او بدست سپاه دانش داد.سپاه دانش اولین اسمی را که برای مدرسه نوشت ویادداشت نمود.اسم من بود وکم کم مردم شناسنامه ها را آوردند واسم حدود سیزده (13) نفر را برای رفتن به مدرسه آقامعلم روزهای بعد یادداشت کرد وسپس.از مردم ده برای رفتن به شهر راهنمایی و کمک خواست  تاروانه ی شهر شود روستا از خودماشین نداشت واتوبوسی هم که از روستای شش کیلومترپایینتر به شهر میرفت وغروب بر می گشت رفته بود .باز هم همان حاجی غلامرضا رفت والاغ خودرا آماده کرد ویک نالین رنگین نرم هم بر پشت الاغ گذاشت تا سپاه دانش با آن حدود 14 کیلومتر راه را بپیماید تا به لب جاده ی بیرجند -زاهدان برسد واز آنجا با ماشینهای عبوری که از زاهدان می آیند به شهربیرجند برودمن هم به سفارش صاحب الاغ مامور شدم همراه آقا معلم تالب جاده بروم والاغ را در آخر کار به روستا بر گردانم وآقا معلم رفت ودرخانه ی موقتی دیشب آماده شد ووما هم با حاجی غلامرضاالاغ را به کنار قرستان ده وکنار ّباغ آقای بهنیا آوردیم تا وقتی آقا معلم برسد بتواند سوار آلاغ شود .وقتی معلم آمد که راهی شهر شود پرسید چگونه باید سوار آلاغ شوم وصاحب الاغ  الاغ را بکنار  بلندی برد وبا معذرت خواهی فراوان پرید بالای آلاغ وگفت : این جوری سوار شوید.بعدپایین آمد والاغ را ایستاده نگه داشت تا آقا معلم با زحمت سوارآلاغ شد وراه آفتادیم به سوی جاده.بعد از دوساعت به کنارجاده رسیدیم ونیم ساعتی هم طول کشید تا یک کامیون باری از سمت زاهدان آمد وبا خواهش والتماس آقامعلم روزهای بعدمن سوار کامیون شدوبه شهر رفت ومن هم با خوشحالی آلاغ را سوارشدم وبه ده باز گشتم ولحظه شماری می کردم که چه وقت سپاه دانش ازشهر به روستا بر گردد؟سه روز طول کشید تا معلم از شهربه روستای ما برگشت ومقداری نقشه وووسایل دیگر با خود از شهر آورده بودومن هم در تمام این سه شبانه روز نمی خوابیدم ومنتظر بودم معلم بیاید ومن زودتربه مدرسه بروم.شبی که سپاه دانش به روستا باز گشت .صبح روز بعد که 15 آبان ماه سال 1343 بود ما بعد از خوردن صبحانه آماده ی رفتن به کلاس  سپاه دانش شدیم وقبل ازرسیدن به باغ آقای بهنیا که معلم در آن جا مستقر بودوقرار بود در همان جابه مادرس بدهد،می خواندیم:خورشید خانم آفتاب کن  یک مشت برنج تو آب کن   ما بچه های کردیم  ازسرمایی بمردیم .سرانجام سپاه دانش ازخانه بیرون آمد وماراصدا زد که به پشت بام برویم ودر آفتاب درمقابل اتاق اومرتب بنشینیم وما هم این کار راکردیم.معلم به نزد ما آمد وسلام کرد واسم تمامی بچه ها رایک به یک پرسید.من آخرین نفری بودم که در کنار دیگران در سمت راست بچه ها قرار گرفته بودم .بعدگفت :بچه ها ! اسم من :محمد رضا شاهقلی است وشمامرا به اسم آقا معلم صدا کنید.آنگاه چند نقشه آورد وروی دیوار نصب کرد که روی یکی، چهار قوری بودوروی دیگری چهار آهوبودوروی دیگری چهار کاهوویا روی دیگری چهار سینی بود که یکی باسه تای دیگر فرق داشت ومثلا یکی از قوری ها دسته نداشت ویکی ازآهوها دم نداشت و.به همین طریق .ازتمای بچه هاخواست که :صدای آهو کاهورا با صدای بلندفریاد کنند وبگویند : اخرآهو وکاهو ٌصدای اودارد وبعد گفت درنوشتن هم آخر آهو صدای آو دارود ونیز:گفت آخر قوری وسینی هم صدای :ای داردودرموردنقشه های بعدی هم همین طورتوضیح داد ووقتی از همه ی بچه ها خواست که در قوری ها چه فرقی می بینندهمه ی افراداشتباه پاسخ دادند ووقتی ازمن پرسید : شما بگو .گفتم :یکی از قوریها دسته ندارد ویکی از آهوهادم ندارد.پرسید اسم شما چیست ؟با خجالت گفتم:محمد حسن.آقا معلم خطاب به همه ی بچه ها گفتّ برای اقا محمد حسن دست بزنیدوهمه دست زدندوبا لاخره نزدیک ظهرگفت: بروید به خانه های تان وبعدازظهر ساعت 2 دوبار ه به کلاس بیایید وماهم عصر به کلاس آمدیم وبعداز توضیحات معلم ساعت 4 به خانه باز گشتیم در حالی که هیچ بچه ای هم گریه نکرده بود وهمگی هم از داشتن چنین معلم خوبی خوشحال بودیم ودر پوست خود از شادی نمی گنجیدیم.وبه این ترتیب روز اول ودوهفته ی اول مادر مدرسه صرف آموزش از روی نقشه ها شد وتا درسفربعدی آقامعلم از شهر برای ماکتاب ودفتر وقلم آورد وآولین کلمه ای که به ما یاد داد :اب وبابا بودوما هم درسن دوازده سالگی به مدرسه پا نهادیم ومن توانستم در طول یک سال مدرسه سه کلاس اول ودوم وسوم را بخوانم وسال بعد راهی کلاس چهارم در روستای مجاورشوم.موید باشید یادآن روز اول مدرسه بخیر .محمد حسن اسایش---